Laaggeletterdheid: signaleren en bespreekbaar maken

Geletterdheid gaat over het kunnen gebruiken van taal, rekenen en digitale vaardigheden in het dagelijks leven en op het werk. Wanneer iemand hier moeite mee heeft, spreken we van laaggeletterdheid.

Een veelgebruikte omschrijving vanuit ervaringsdeskundigen is: “Iemand die moeite heeft met lezen, schrijven, rekenen en/of digitale vaardigheden.”.

Geletterdheid en gezondheid

Laaggeletterdheid komt veel voor en kan van invloed zijn op de gezondheid. Zo heeft ongeveer 1 op de 10 Nederlanders moeite met lezen en schrijven en zijn 1,6 miljoen Nederlanders van 16 tot 75 jaar beperkt digitaal vaardig. Daarnaast heeft ongeveer 1 op de 3 Nederlanders moeite met het vinden, begrijpen en beoordelen van gezondheidsinformatie.

Mensen die laaggeletterd zijn, ervaren vaker een minder goede gezondheid en maken minder gebruik van preventieve zorg en nazorg. Het is daarom belangrijk om binnen de zorg alert te zijn op signalen van laaggeletterdheid.

Hoe herken je laaggeletterdheid?

Laaggeletterdheid is niet altijd direct zichtbaar. De volgende situaties kunnen erop wijzen dat iemand moeite heeft met taal, rekenen of digitale vaardigheden:

Een patiënt…

• komt regelmatig te vroeg, te laat of niet op een afspraak;

• gebruikt medicatie niet op de juiste manier;

• stelt weinig of geen vragen;

• vult formulieren niet in of zegt deze ‘thuis wel in te vullen’;

• voelt zich zichtbaar ongemakkelijk bij lezen of schrijven;

• heeft moeite om de kern van een verhaal of de vraag over te brengen.

Let op: deze signalen betekenen niet automatisch dat iemand laaggeletterd is. Ze kunnen wel aanleiding zijn om verder te kijken en het onderwerp voorzichtig bespreekbaar te maken.

Wat kun je doen?

Met een paar eenvoudige aanpassingen kun je patiënten beter ondersteunen:

• Begroet de patiënt vriendelijk en neem de tijd

• Gebruik korte, duidelijke zinnen en spreek rustig

• Beperk de hoeveelheid informatie en herhaal de belangrijkste punten

• Gebruik waar mogelijk beeldmateriaal

• Controleer of de patiënt de informatie heeft begrepen. Vraag bijvoorbeeld:
  “Ik vind het belangrijk om te weten of ik het goed heb uitgelegd. Kunt u in uw eigen woorden vertellen wat we hebben besproken?”

• Maak het onderwerp bespreekbaar: Benoem dat veel mensen moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen of digitale vaardigheden

• Verwijs indien nodig naar het (Digi-)Taalhuis in de buurt.

Begrijpelijke zorg voor iedereen

Door informatie eenvoudig aan te bieden en actief te controleren of de patiënt deze begrijpt, maken we de zorg toegankelijker. Deze manier van communiceren helpt niet alleen mensen die laaggeletterd zijn, maar is prettig en duidelijk voor iedere patiënt.